Bản tin Ngoại giao kinh tế - Vụ tổng hợp kinh tế
(08:52 | 08/09/2020)

VỤ TỔNG HỢP KINH TẾ

               -----------

BẢN TIN NGOẠI GIAO KINH TẾ
(Thứ Ba, ngày 8/9/2020)

***

Tin vắn

  • Tỷ lệ thất nghiệp tại Mỹ đạt 8,4%, trở lại thời điểm trước khi Covid19 bùng phát.
  • Xuất khẩu của Trung Quốc tăng tháng thứ 3 liên tiếp (6, 7, 8), hơn 9,5% so với cùng kỳ năm ngoái.
  • Ngân hàng Trung ương Châu Âu lo ngại về việc đồng Euro tăng giá so với USD.
  • Pháp công bố gói hỗ trợ trị giá 100 tỷ euro để ứng phó với đại dịch.
  • Kinh tế Nhật giảm mạnh trong quý 2, thấp hơn 28,1% so với cùng kỳ năm ngoái.
  • Xuất khẩu của Hàn Quốc sang Trung Quốc chiếm 24,3% kim ngạch 7 tháng đầu năm, tăng 1,5% so với cùng kỳ năm trước.
  • Fitch Ratings hạ dự báo tăng trưởng của Ấn Độ trong năm tài khóa 2021 từ 5% xuống -10.5%.
  • Kinh tế Brazil suy giảm 9,7% trong quý II trong khi Mexico lao dốc tới 17,1%.
  • Việt Nam tăng 29 bậc Chỉ số Đổi mới Sáng tạo toàn cầu năm 2020.
  • Khách quốc tế đến Việt Nam giảm mạnh trong 8 tháng đầu năm.

 

Bài phân tích/Tin chuyên sâu
- Mỹ và Trung Quốc cần “đình chiến” và hợp tác trong phát triển và quản trị toàn cầu về thương mại số

A. KINH TẾ THẾ GIỚI

1. Mỹ

● Thị trường lao động Mỹ có dấu hiệu phục hồi mạnh mẽ từ đại dịch Covid-19 với tỷ lệ thất nghiệp tháng 8/2020 giảm xuống mức 8,4%, mức thấp nhất kể từ tháng 4, kể từ khi đại dịch Covid-19 xuất hiện tại Mỹ. Tỷ lệ thất nghiệp tháng 7/2020 là 10,2%, như vậy thị trường lao động Mỹ đã tạo ra hơn 1,4 triệu việc làm trong tháng 8. (WSJ, 5/9).

● Kết thúc phiên giao dịch ngày 04/9, giá các loại nông sản giao kỳ hạn trên sàn giao dịch hàng hóa Chicago (CBOT), Mỹ, diễn biến trái chiều; giá ngô và đậu tương đều tăng, trong khi giá lúa mỳ giảm. Công ty tư vấn AgResource, có trụ sở tại Chicago, cho hay giá ngô và đậu tương tăng là nhờ nhu cầu nhập khẩu từ Trung Quốc gia tăng. Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ, khoảng 318.000 tấn đậu tương Mỹ đã được xuất sang Trung Quốc và Trung Quốc cũng đã đặt mua gần 1,2 triệu tấn ngô Mỹ trong tuần này; ước tính trong niên vụ 2020/21, Trung Quốc có thể đặt mua 26-28 triệu tấn đậu tương của Mỹ (TTXVN, 5/9).

● Trong cuộc họp báo ngày 7/9, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục nhấn mạnh đến Trung Quốc, cho biết ông muốn kìm hãm quan hệ kinh tế với Bắc Kinh. Đồng thời, ông khẳng định sẽ sản xuất các hàng hoá cần thiết tại Mỹ, giúp nước này thoát khỏi sự phụ thuộc vào hàng hoá Trung Quốc, thông qua các chính sách ưu đãi thuế với hàng "Made in America" và mang việc làm quay về Mỹ. Chúng tôi sẽ áp thuế nhập khẩu với các công ty rời bỏ Mỹ để tạo ra việc làm ở Trung Quốc và các nước khác", ông nói.

● Đối thoại kinh tế Mỹ - Đài dự kiến tiến hành trong tháng 9. Lãnh đạo Đài Loan Thái Anh Văn bày tỏ hi vọng hoạt động Hợp tác và đối thoại Mỹ - Đài Loan sẽ mang đến cho kinh tế Đài Loan thêm một nấc phát triển mới. Bộ Kinh tế Đài Loan cho biết, phía Đài Loan mong muốn 2 tháng tới sẽ tổ chức đối thoại, nhanh nhất là trong tháng 9/2020. Các nội dung đàm phán chủ yếu về Xây dựng chuỗi cung ứng mới, công nghiệp bán dẫn, công nghệ 5G, cơ sở hạ tầng và năng lượng. (VPKTVHVN tại Đài Bắc, 8/9).

2. Trung Quốc

● Chỉ số Nhà quản trị mua sắm (Caixin PMI) của Trung Quốc trong lĩnh vực dịch vụ tiếp tục duy trì trên 50 điểm trong tháng 8, đạt mức 54 điểm và là dấu hiệu cho thấy dịch vụ tiếp tục mở rộng trong thời gian tới. Đây là tháng thứ tư liên tiếp chỉ số PMI trong lĩnh vực dịch vụ của Trung Quốc tăng. (CNBC, 3/9).

● Số liệu  thống kê cho thấy xuất khẩu của Trung Quốc tháng 8 tăng 9,5% so với cùng kỳ năm ngoái, đây là tháng tăng thứ 3 liên tiếp do nhiều đối tác thương mại của Trung Quốc đã nới lỏng lệnh phong tỏa. Xuất khẩu tăng chủ yếu nhờ nhu cầu vật tư y tế và thiết bị điện tử trên thế giới tăng vọt. Điều này cho thấy Trung Quốc chưa chịu tác động nặng nề khi kinh tế toàn cầu đi xuống như một số nhà phân tích lo sợ. Dù vậy, nhập khẩu tiếp tục giảm mạnh hơn tháng trước, cho thấy nhu cầu trong nước yếu. Triển vọng của nền kinh tế lớn nhì thế giới cũng chưa thể sáng sủa, do nhu cầu bên ngoài vẫn có thể chịu sức ép khi các chính sách phong tỏa được tái áp dụng để ngăn đại dịch. Trung Quốc đang tìm cách giảm phụ thuộc vào thị trường nước ngoài, do căng thẳng với Mỹ gia tăng. Đại dịch cũng có thể kìm hãm tốc độ phát triển trong dài hạn (Reuters, 7/9).

● Theo báo cáo khảo sát quý III/2020 của Hội đồng các giám đốc tài chính toàn cầu CNBC, triển vọng kinh tế Trung Quốc được đánh giá lạc quan hơn so với Mỹ. Cụ thể, GDP của Trung Quốc được dự báo ở mức “ổn định,”, trong khi Mỹ tiếp tục ở mức “suy giảm nhẹ” quý thứ hai liên tiếp. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử thực hiện khảo sát, Hội đồng có đánh giá lạc quan hơn về Trung Quốc so với Mỹ (CGTN, 31/8).

● Bộ Thương mại Trung Quốc đã sửa đổi và ban hành “Biện pháp về công tác giải quyết khiếu nại của doanh nghiệp vốn đầu tư nước ngoài”, có hiệu lực từ ngày 1/10/2020. Biện pháp gồm 5 chương và 33 điều, cụ thể hóa các yêu cầu liên quan của Luật Đầu tư nước ngoài và Quy định thực hiện Luật Đầu tư nước ngoài, hoàn thiện hệ thống khiếu nại đầu tư nước ngoài, chủ yếu tập trung vào: (i) mở rộng phạm vi khiếu nại, (ii) kiện toàn cơ chế khiếu nại, (iii) quy định rõ các quy tắc khiếu nại, (iv) coi trọng việc bảo vệ quyền và lợi ích của người khiếu nại trong quá trình giải quyết khiếu nại (CCTV, ĐSQVN tại Trung Quốc, 02/9).

3. Châu Âu

● Tờ Financial Times đưa tin, đồng Euro mạnh khiến Ngân hàng trung ương Châu Âu (ECB) lo ngại, phải đưa ra cảnh báo việc tiếp tục lên giá sẽ tác động tới xuất khẩu, phải hạ giá hàng hóa và gia tăng áp lực lên các gói kích thích chính sách tiền tệ hơn nữa. Một thành viên của ECB nhận định, sự lên giá của đồng Euro có nguy cơ làm giảm sự phục hồi kinh tế của khu vực đồng Euro, đặc biệt trong xuất khẩu. (ĐSQVN tại Thuỵ Điển, 4/9).

● Ngân hàng trung ương châu Âu (ECB) sẽ nhóm họp trong tuần này để trao đổi về chính sách tiền tệ trong bối cảnh đồng Euro đang liên tục tăng giá so với đồng USD, đạt mức quy đổi cao nhất trong vòng 2 năm qua. Dự kiến, ECB sẽ theo dõi chặt chẽ và có những biện pháp để đối trọng với chính sách của Cục Dự trữ liên bang Mỹ (FED). (Bloomberg, 8/9).

● Bộ trưởng Tài chính Italia ông Roberto Gualtieri dự báo kinh tế nước này sẽ tăng nhanh trong quý 3/2020, đạt tốc độ tăng trưởng là 9,5%, nhưng cũng cảnh báo kinh tế nước này chỉ có thể quay lại mức giá trị trước đại dịch Covid-19 sớm nhất là năm 2022. (Bloomberg, 6/9).

● Chính phủ Pháp vừa công bố gói hỗ trợ trị giá 100 tỷ euro (118 tỷ USD) để ứng phó với dịch COVID-19, dự kiến được triển khai dưới hai hình thức gồm chi mới và ưu đãi thuế, cao gấp bốn lần khoản cứu trợ mà chính phủ nước này từng đưa ra để ứng phó với tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Số tiền này cũng chiếm khoảng 1/3 tổng ngân sách trung bình thường niên của Pháp và tương đương khoảng 4% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của nước này. Thủ tướng Pháp cho biết dự kiến kế hoạch phục hồi sẽ giúp tạo ra 160.000 việc làm trong năm 2021. Kế hoạch phục hồi của Chính phủ Pháp tách biệt với kế hoạch phục hồi trị giá 750 tỷ euro của Liên minh châu Âu (EU) mới được thông qua hồi tháng Bảy vừa qua sau thời gian dài bế tắc. (Le Monde, 3/9).

● Ngày 3/9, Ủy ban châu Âu (EC) đã trình bày kế hoạch và thành lập một liên minh với ngành công nghiệp châu Âu để giảm sự phụ thuộc của Liên minh châu Âu (EU) vào việc nhập khẩu 30 nguyên liệu thô quan trọng. Kế hoạch này bao gồm 10 giải pháp nhằm thúc đẩy việc khôi phục và tái sử dụng các nguồn tài nguyên cần thiết để phục hồi nền kinh tế châu Âu. 30 nguyên liệu thô trong kế hoạch của EC là những nguyên liệu quan trọng và cần thiết trong hầu hết 14 lĩnh vực (chiếm 70% giá trị gia tăng của EU) được EC xác định là quan trọng trong kế hoạch phục hồi kinh tế. Kế hoạch này cũng có mục tiêu tăng cường nguồn cung cấp nguyên liệu nội bộ trong EU, tăng cường các hoạt động khai thác và đa dạng hóa nguồn cung từ các nước thứ ba có quan hệ đối tác chiến lược và liên kết với EU. Kế hoạch này được đánh giá là xuất phát từ nhu cầu đang ngày càng trở nên cấp thiết hơn đối với kế hoạch nền kinh tế xanh của EC. (ANSA, 3/9).

● Ngày 1/9, cơ quan thống kê châu Âu (Eurostat) cho biết lạm phát tại Eurozone trong tháng 8/2020 đã rơi xuống mức âm 0,2%, giảm sâu so với mức 0,4% trong tháng 7/2020 và cách khá xa mục tiêu chính thức đặt ra là gần 2%. Đây cũng là lần đầu tiên lạm phát xuống mức âm kể từ tháng 5/2016. Nguyên nhân là do nhu cầu tiêu dùng giảm sút mạnh trước tác động của đại dịch COVID-19. Giới phân tích cho rằng số liệu trên sẽ đặt Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đứng trước nhiều thách thức trong việc cứu trợ nền kinh tế, cũng như gây thêm áp lực đối với các nước trong việc tăng chi tiêu công nhằm khôi phục nhu cầu và hồi phục nền kinh tế. Mới đây, Ủy ban châu Âu (EC) dự báo nền kinh tế Khu vực Eurozone sẽ suy thoái sâu hơn trong năm 2020 và sự hồi phục kinh tế trong năm 2021 của khu vực này sẽ kém mạnh mẽ hơn so với dự kiến ban đầu. (Theo Reuters, 3/9).

4. Nhật Bản và Hàn Quốc

● Nhật Bản: (i) Theo Văn phòng Nội các ngày 08/9, kinh tế quý II/2020 sau điều chỉnh giảm 7,9% so với quý trước liền kề, giảm 28,1% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn lần lượt 0,1% và 0,3% so với số liệu tạm tính trước đó (-7,8% và -27,8%). Nguyên nhân chủ yếu do điều chỉnh về đầu tư doanh nghiệp, phản ánh lo ngại của doanh nghiệp về thời điểm kinh tế phục hồi sau đại dịch. GDP Nhật Bản ghi nhận sụt giảm trong quý thứ ba liên tiếp, mức giảm của quý II/2020 là mức giảm thấp nhất của nước này kể từ năm 1955 (Nikkei Asia Review, 8/9); (ii) Chính phủ dành 23,5 tỷ yên (221 triệu USD) ngân sách bổ sung năm tài chính 2020 cho các doanh nghiệp chuyển hoạt động sản xuất sang các quốc gia Đông Nam Á. Ngày 3/9, Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp (METI) mở đợt nộp hồ sơ thứ hai và bổ sung "các dự án góp phần phục hồi chuỗi cung ứng Nhật Bản-ASEAN" vào danh sách các hoạt động dịch chuyển sản xuất đủ điều kiện được hỗ trợ, hướng đến việc dịch chuyển sản xuất sang các nước như Ấn Độ và Bangladesh (Nikkei, Reuters, 4/9).

● Hàn Quốc: (i) Theo Cục thống kê Hàn Quốc, chỉ số lạm phát tháng 8 của Hàn Quốc tăng 0,7% so với cùng kỳ năm trước do tăng giá hàng hóa nông nghiệp, đánh dấu tháng thứ hai liên tiếp gia tăng lạm phát trong bối cảnh dịch bệnh. Giá các sản phẩm thủy sản, gia súc và nông nghiệp tăng mạnh 15,8% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi giá các sản phẩm xăng dầu giảm 10,1% (Yonhap News, 02/9); (ii) Theo báo cáo của Liên đoàn các ngành công nghiệp Hàn Quốc, sự phụ thuộc xuất khẩu vào Trung Quốc có chiều hướng gia tăng kể từ khi xuất hiện dịch bệnh. Theo đó, xuất khẩu sang Trung Quốc chiếm tới 24,3% tổng kim ngạch xuất khẩu của Hàn Quốc trong 7 tháng đầu năm nay, tăng 1,5% so với cùng kỳ năm trước, trong khi xuất khẩu sang Châu Âu, Nam Trung Mỹ và Ấn Độ giảm lần lượt là 11,5%, 34,3% và 34,5% (Yonhap News, 03/9); (iii) Ngày 6/9, Chính phủ Hàn Quốc đã nhất trí xây dựng một gói ngân sách bổ sung trị giá hơn 7.000 tỷ won (5,9 tỷ USD) nhằm tài trợ cho các các đối tượng bị tác động đặc biệt nặng nề bởi đại dịch Covid-19 như đối tượng thất nghiệp, giới trẻ, người làm việc tự do, người thu nhập thấp. Đây là lần đầu tiên trong 59 năm, Chính phủ Hàn Quốc phân bổ bốn gói ngân sách bổ sung trong cùng một tài khóa (Yonhap News, 06/9).

5. ASEAN và các nền kinh tế mới nổi

● Fitch Ratings hôm thứ ba đã hạ dự báo tăng trưởng của Ấn Độ trong năm tài khóa 2021 từ -5% xuống -10.5%, dưới tác động của dịch bệnh và lệnh phong tỏa. Trong quý I của năm tài chính 2020, GDP nước này đã giảm kỷ lục 23,9%. Theo Fitch, Ấn Độ là một trong những nước sụt giảm GDP mạnh nhất trong quý II, nhưng cũng cho rằng tăng trưởng sẽ phục hồi trong quý III khi nước này mở cửa lại nền kinh tế. Trong báo cáo tháng 9, Fitch nhận định Ấn Độ, Anh và Tây Ban Nha là các nước suy thoái lớn nhất, thể hiện ở việc sụt giảm nghiêm trọng khách hàng đến các địa điểm bán lẻ và vui chơi giải trí. Trước mắt, quá trình phục hồi vẫn đối mặt với nhiều thách thức cả trong ngắn và trung hạn, do thu nhập của hộ gia đình lẫn doanh nghiệp đều bị ảnh hưởng nghiêm trọng, chuỗi cung ứng bị gián đoạn, lạm phát gia tăng trong khi cầu nội địa sụt giảm. (India Times 8/9)

● Hai nền kinh tế lớn nhất Mỹ Latin là Brazil và Mexico đang chứng kiến những tín hiệu trái ngược dưới sự lãnh đạo của chính khách thiên hữu và thiên tả trong những nỗ lực ứng phó với Covid-19. Chính quyền cánh hữu của Tổng thống Bolsonaro đã chi hàng tỉ USD trợ cấp thất nghiệm, trong khi Tổng thống cánh trả Obrador của Mexico lại theo đuổi chính sách thắt lưng buộc bụng. Mức chi tiêu của Brazil không chỉ cao gấp ba mức trung bình của các nền kinh tế mới nổi mà còn vượt cả các nước giàu, chiếm 6,5% GDP, trong khi con số này của Mexico chỉ là 0.7%. Hệ quả là trong khi kinh tế Brazil chỉ suy giảm 9,7% trong quý II thì kinh tế Mexico lao dốc tới 17,1%. Ngân hàng trung ương Mexico dự báo năm nay GDP nước này có thể suy giảm tới 13%, mức giảm sâu nhất kể từ Đại Suy thoái. Kịch bản khả quan nhất cũng là -8%, trước khi hồi phục ở mức dự báo 5,6% vào năm sau. (Reuter 5/8)

● Nợ công của Indonesia đã tăng đáng kể do chính phủ phải đẩy mạnh chi tiêu nhằm giải cứu nền kinh tế nhưng lại thất thu ngân sách do đại dịch. Tỉ lệ nợ trên GDP của nước này đã tăng vọt lên 34,53% vào tháng 8 so với 29,8% cùng kỳ năm ngoái và có thể lên đến 37,6% vào cuối năm nay. Đây là hệ quả của lãi suất thấp và tỉ giá hối đoái của đồng rupiah yếu, cùng với việc phát hành trái phiếu chính phủ để đáp ứng nhu cầu tài chính trong kiểm soát dịch bệnh, trong khi thâm hụt ngân sách gia tăng. Thứ trưởng Tài chính nước này cho biết con số này có thể lên tới 36-41% trong năm sau, và chính phủ dự kiến thu về 900 tỉ rupiah (61 tỉ USD) từ phát hành trái phiếu trong nửa cuối năm nay, và dành gần 700 tỉ để kích cầu và củng cố mạng lưới y tế (Jakarta Post 8/9).

● Theo ông Seang Thay, Quốc vụ khanh Bộ Thương mại Campuchia, hai nước Campuchia và Hàn Quốc đã kết thúc vòng đàm phán thứ hai về FTA với những tiến triển tích cực. Cuộc đàm phán được thực hiện bằng hình thức họp trực tuyến, được tổ chức từ 31/8 - 3/9. Vòng đàm phán thứ ba sẽ được tiến hành vào cuối tháng 9/2020. Thương mại hai chiều giữa hai nước đạt 1 tỷ USD vào năm 2019, tăng 6% so với năm 2018, trong đó Campuchia xuất khẩu 336 triệu USD sang Hàn Quốc và nhập khẩu 697 triệu USD (AKP,4/9).

● Theo các tổ chức tín dụng quốc tế và các cố vấn tài chính, Lào đang đối mặt với rủi ro ngày càng tăng về nợ do Covid-19 và nợ lớn của ngành năng lượng. Dự trữ ngoại tệ đã giảm xuống 864 triệu USD, ít hơn khoản nợ hơn 1 tỷ USD mà Lào phải trả hàng năm đến cuối năm 2024. Bộ Tài chính Lào đã tham khảo Trung Quốc, chủ nợ lớn nhất, về các lời khuyên cho khả năng tái cơ cấu nợ. Tháng trước, Moody đã hạ chỉ số tín dụng của Lào từ B3 xuống Caa2, điều chỉnh đánh giá triển vọng xuống tiêu cực, với nhận định Lào lâm vào tình trạng thiếu thanh khoản trầm trọng xét đến các khoản nợ phải trả từ nay đến năm 2025. (Financial Times, 4/9).

B. KINH TẾ VIỆT NAM

● Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO) đã công bố báo cáo chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2020 (GII 2020). Theo đó Việt Nam được xếp hạng thứ 42 trong số 131 quốc gia và nền kinh tế. Đây là năm thứ hai liên tiếp Việt Nam được ghi nhận thứ hạng này. Việt Nam cũng xếp thứ nhất trong nhóm 29 nền kinh tế thu nhập trung bình thấp và được đánh giá đạt nhiều kết quả đổi mới hơn, đồng thời, thuộc top 50 nền kinh tế đạt được tiến bộ đáng kể nhất trong bảng xếp hạng theo thời gian. WIPO nhận định: “Việt Nam đã dẫn đầu nhóm các nền kinh tế có thu nhập trung bình thấp đạt được tiến bộ đáng kể nhất trong bảng xếp hạng trong những năm qua, từ hạng 71 vào năm 2014 lên hạng 42 trong năm 2020”. Các quốc gia và vùng lãnh thổ trong khu vực có thứ hạng cao hơn Việt Nam là Singapore, Hàn Quốc, Hồng Công, Trung Quốc, Nhật Bản, Malaysia. Đứng đầu danh sách là Thụy Sỹ, đánh dấu năm thứ 10 liên tiếp ngôi vị “quán quân” của nước này (RFA, VOA - 3/9).

● Tính chung 8 tháng qua, khách quốc tế đến Việt Nam đạt gần 3,8 triệu lượt người, giảm gần 67% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, khách đến từ châu Á chiếm hơn 73% tổng số khách quốc tế, giảm gần 70% so với cùng kỳ năm trước. Riêng trong khu vực châu Á, khách đến từ hầu hết các thị trường chính đều giảm mạnh: Trung Quốc giảm hơn 72%; Hàn Quốc giảm 70,5%; Nhật Bản giảm hơn 67%; Đài Loan (Trung Quốc) giảm gần 68%; Thái Lan giảm hơn 59%; Malaysia giảm gần 70%; riêng khách đến từ Campuchia tăng gần 71%. Khách đến từ châu Âu trong 8 tháng qua ước giảm gần 55% so với cùng kỳ năm trước. Hiện nay, lượng khách quốc tế đến Việt Nam chủ yếu là theo diện công vụ, ngoại giao. Ngành du lịch đang nỗ lực thực hiện các giải pháp bảo đảm nhiệm vụ kép, vừa phòng, chống dịch, vừa ổn định, phát triển du lịch. Chính phủ hiện đã có nhiều biện pháp hỗ trợ ngành du lịch như cho phép gia hạn thời gian nộp thuế, hoặc miễn thuế đối với một số dịch vụ; hỗ trợ giảm giá điện, giảm lãi suất cho vay đối với doanh nghiệp du lịch; thực hiện giảm 50% giá cất cánh, hạ cánh tàu bay và dịch vụ điều hành bay với các chuyến bay nội địa; giảm 50% phí thẩm định giấy phép kinh doanh dịch vụ lữ hành quốc tế, giấy phép kinh doanh dịch vụ lữ hành nội địa, phí thẩm định cấp thẻ hướng dẫn viên du lịch... (Chinhphu.vn, 1/9).

C. BÀI PHÂN TÍCH/TIN CHUYÊN SÂU

Mỹ và Trung Quốc cần “đình chiến” và hợp tác trong phát triển và quản trị toàn cầu về thương mại số (Bloomberg, 2/9).

Theo tác giả Wang Huiyao, việc Mỹ và Trung Quốc có những động thái trả đũa nhau xung quanh việc chính quyền Tổng thống Donald Trump cấm các phần mềm TikTok và WeChat của Trung Quốc đã làm trầm trọng thêm những vấn đề tồn tại hiện nay của kinh tế thế giới mà những vấn đề này chỉ có thể được giải quyết nếu có sự hợp tác của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới này.

Trong khi các nguyên tắc thương mại toàn cầu hầu như không thay đổi từ những năm 90 của thế kỷ trước, được đánh giá là đã lạc hậu và không đủ khả năng để tải và vận hành nền kinh tế toàn cầu phức tạp và hiện đại của thế kỷ 21, kinh tế số đã trở thành động lực tăng trưởng thương mại quan trọng và đóng góp tích cực vào các chuỗi giá trị toàn cầu, với các công nghệ mới nổi như chuỗi khối (blockchain), trí tuệ nhân tạo (AI) hay Internet vạn vật (IoT).

Tuy nhiên, thế giới hiện đang thiếu các nguyên tắc chung về quản trị dữ liệu số. Thực tế cho thấy các quốc gia đang tự phát triển những phương thức riêng để điều tiết dữ liệu số, bảo vệ an ninh quốc gia và bảo đảm quyền riêng tư của công dân (EU triển khai các Nguyên tắc Bảo vệ Dữ liệu Chung (GDPR) vào năm 2018; Trung Quốc thông qua luật an ninh mạng; Ấn Độ xây dựng luật bảo vệ dữ liệu số...). Số lượng các nguyên tắc về quản lý mạng của các nước tăng từ 50 vào những năm 2000 lên khoảng 250 vào năm 2019 (theo OECD) và nhân đôi trong thập kỷ vừa qua (dữ liệu của Trung tâm Kinh tế Chính trị Quốc tế của Châu Âu), qua đó gây cản trở hoạt động của doanh nghiệp công nghệ số, tạo cọ xát về lợi ích giữa các quốc gia, gây khó khăn cho sự tương kết của hệ thống mạng toàn cầu và cản trở đầu tư và sáng tạo. Từ đầu tháng 7/2020, Mỹ cấm Tiktok và WeChat; Ấn Độ cấm 59 phần mềm của Trung Quốc; Tòa án EU kích hoạt chế độ Bảo vệ Quyền riêng tư đối với Facebook hay Twitter; Mỹ cũng đang trong một số tranh chấp pháp lý liên quan đến thuế của dữ liệu số với một số nước Châu Âu…

Do đó, việc thiết lập những quy chuẩn chung trong quản trị số là rất cần thiết; gần đây, một số thỏa thuận song phương và khu vực đã bắt đầu nêu những nguyên tắc chung, nổi bật có CPTPP với Chương về Thương mại điện tử, trong đó cho phép các nước thành viên điều tiết các luồng dữ liệu theo nguyên tắc chung là hạn chế tối đa các rào cản thương mại. Tuy nhiên, việc thiết lập một cơ chế quản trị dữ liệu số đa phương với sự tham gia của cả Trung Quốc và Mỹ còn cần thiết hơn nữa; hai nước cần hợp tác, đạt đồng thuận để hướng tới thiết lập những tiêu chuẩn toàn cầu chung về công nghệ số thay vì coi các công ty của nước kia là mối đe dọa cho an ninh quốc gia của nước này,

Để đạt được mục tiêu đó, thứ nhất, các nước cần làm là hoàn tất đàm phán về thương mại điện tử trong khuôn khổ WTO nhằm đặt ra những nguyên tắc và ngoại lệ cơ bản mang tính toàn cầu cho dữ liệu số, đồng thời bảo đảm phát huy vai trò trung tâm của hệ thống WTO. Thứ hai, chương trình nghị sự của hội nghị G20 tới đây cần phát triển trên cơ sở Thông cáo Osaka về Kinh tế số đưa ra năm 2019 tại Hội nghị G20 tại Nhật Bản, trong đó khẳng định cần thiết đề cao lợi ích của số hóa trong các thảo luận chính sách quốc tế. Thứ ba, Nhóm D-20 (viết tắt của Digital 20, bao gồm 20 công ty công nghệ số lớn nhất thế giới) mà hầu hết là các công ty có trụ sở tại Mỹ và Trung Quốc, cần tập hợp số liệu của chính phủ, các ngành công nghiệp, các viện hàn lâm và các tổ chức phi chính phủ để một mặt, giúp chính phủ có những chính sách khả thi và thực tế phục vụ cho an ninh quốc gia, và mặt khác, cung cấp những dịch vụ tin cậy, bảo đảm quyền riêng tư, minh bạch và dễ sử dụng cho doanh nghiệp và người dùng. Bên cạnh đó, các nước cũng cần thống nhất sử dụng những tiêu chuẩn chung về quản trị an ninh dữ liệu số như  bộ ISO 27000 về an ninh thông tin.

Tự do thương mại đã giúp kinh tế thế giới hồi phục sau Chiến tranh Thế giới lần 2 và thế giới hiện đang đối mặt với suy thoái kinh tế tồi tệ nhất kể từ đó. Đây là thời điểm cần phát huy những nguyên tắc thương mại đa phương trong thế kỷ XXI và ngăn cản những làn sóng bảo hộ thương mại số, qua đó góp phần giúp kinh tế số trở thành động lực cho tăng trưởng và cơ hội thay vì là xung đột như hiện nay./.

Trích Bản tin Ngoại giao kinh tế - Vụ tổng hợp kinh tế