Cổng thông tin điện tử Sở Ngoại vụ tỉnh Kiên Giang

Tin tức nổi bật

Xem với cỡ chữAA

Bản tin Ngoại giao kinh tế - Vụ tổng hợp kinh tế

(09:36 | 11/08/2020)

VỤ TỔNG HỢP KINH TẾ

   -----------

BẢN TIN NGOẠI GIAO KINH TẾ
(Thứ Ba, ngày 04/8/2020)

***

Tin vắn

  • Thương mại toàn cầu trong quý 2/2020 giảm khoảng 18%.
  • Kinh tế Mỹ sụt giảm ở mức kỷ lục trong Quý 2/2020; tiêu thụ năng lượng của Mỹ ở mức thấp nhất trong 30 năm.
  • Căng thẳng MỹTrung Quốc tiếp tục leo thang trong lĩnh vực công nghệ.
  • Hoạt động sản xuất tại Trung Quốc đã mở rộng với tốc độ nhanh nhất trong gần 1 thập kỷ qua.
  • IATA dự báo phải đến 2024 vận tải hàng không thế giới mới quay lại trạng thái trước dịch Covid19.
  • Kinh tế Châu Âu chính thức bước vào suy thoái.
  • GDP quý 2/2020 của Eurozone giảm sâu nhất từ trước tới giờ.
  • Kinh tế Nhật Bản dự báo tăng trưởng 4,5% trong năm 2020.
  • World Bank dự báo kinh tế Việt Nam tăng trưởng 2,8% trong năm 2020.

Bài phân tích/Tin chuyên sâu

  • Thương mại thiếu lòng tin – Cạnh tranh Mỹ Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ (Economist, 17/7)

A. KINH TẾ THẾ GIỚI

  • Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) nhận định đến năm 2024, các chặng quốc tế mới quay trở lại như trước khi có đại dịch Covid-19. IATA ước tính các hãng hàng không thế giới có thể mất tới 117 tỷ USD doanh thu năm nay vì đại dịch Covid-19. (CNN, 29/7)
  • Theo khảo sát của Reuters với sự tham gia của 500 nhà kinh tế học trên toàn cầu, đóng cửa nền kinh tế các nước tăng cao sẽ dẫn đến nguy cơ đảo ngược kết quả phục hồi kinh tế. Theo Reuters, kinh tế trong ngắn hạn sẽ liên tục suy thoái. Các nhà kinh tế cũng đã thay đổi những dự báo, cho rằng kinh tế thế giới sẽ chỉ hồi phục trong nửa cuối năm 2021 và kinh tế toàn cầu dự báo sẽ giảm 4% trong năm 2020. Nếu so sánh với kinh tế các nước thì con số suy giảm này tương đương với GDP của Canada và Úc cộng lại. Trước đó, trong tháng 6, các nhà kinh tế đã dự báo tăng trưởng -3,7%, thấp hơn rất nhiều so với dự báo trong tháng 1 (trước thời điểm Covid-19 lan rộng) là 3,1%. Đồng thời, theo các nhà kinh tế, nếu dịch bệnh được kiểm soát và tìm ra được vắc-xin, dự kiến tăng trưởng kinh tế thế giới sẽ đạt 5,3% trong năm 2021 (Reuters, 31/7)
  • Theo WTO, thương mại toàn cầu đã chịu ảnh hưởng tiêu cực của các biện pháp hạn chế nhập khẩu cũ và mới trong giai đoạn Covid-19 ngay khi các nền kinh tế cần tái thiết. Theo Báo cáo công bố 6 tháng một lần của WTO, từ giữa tháng 10/2019 đến giữa tháng 5/2020, các thành viên WTO đã thực hiện 363 biện pháp mới về thương mại, trong đó 198 biện pháp nhằm thúc đẩy thương mại và 165 biện pháp hạn chế thương mại. 256/363 biện pháp liên quan đến ứng phó đại dịch Covid-19, theo đó 57% các biện pháp có liên quan đến dịch Covid-19 là nhằm thúc đẩy thương mại. Theo WTO, ước tính thương mại toàn cầu trong quý 2/2020 giảm khoảng 18% so với cùng kỳ năm 2020 (WTO, 28/7)

1. Mỹ

  • Theo báo cáo của Bộ Thương mại Mỹ, GDP của Mỹ trong quý 2 đã giảm 9,5% so với quý 1 và 32,9% so với cùng kỳ năm 2019. Đây là mức sụt giảm mạnh nhất kể từ năm 1947, tác động sâu sắc đến chi tiêu của người tiêu dùng và doanh nghiệp do các lệnh đóng cửa, giãn cách xã hội và các biện pháp khác để kiểm soát sự lây lan của virus. Chi tiêu cá nhân sụt giảm 34,6% so với cùng kỳ năm ngoái, mức cao nhất trong lịch sử. Đầu tư kinh doanh cho phần mềm, nghiên cứu và phát triển, thiết bị giảm 27% (cao nhất kể từ năm 1952), trong khi đầu tư cho nhà ở giảm 38,7% (cao nhất kể từ năm 1980). Cả xuất khẩu và nhập khẩu của Mỹ đều giảm mạnh. Chi tiêu của chính phủ liên bang đã tăng khi phải chi trả cho việc hỗ trợ các hộ gia đình và các lợi ích thất nghiệp. (Bloomberg, 30/7)
  • Bộ Năng lượng Mỹ công bố báo cáo cho thấy tiêu thụ năng lượng của Mỹ đã giảm mạnh xuống mức thấp nhất trong hơn 30 năm vào mùa xuân năm nay khi nền kinh tế Mỹ phải đóng cửa vì dịch Covid-19. Tính chung, tiêu thụ năng lượng của Mỹ đã giảm 14% trong tháng 4 so với một năm trước đó. Đây là mức thấp nhất hàng tháng kể từ năm 1989 và mức giảm lớn nhất kể từ năm 1973, trong đó tiêu thụ dầu thô giảm gần 1/3 so với cùng kỳ năm 2019 xuống 14,7 triệu thùng/ngày, tiêu thụ than giảm 27% xuống còn 27 triệu tấn. Tuy nhiên, tiêu thụ khí gas tự nhiên tăng 15% do nhu cầu sử dụng của các hộ gia đình tăng do lệnh phong toả buộc người dân phải ở nhà. Nhu cầu sử dụng năng lượng dự báo sẽ tăng trở lại trong những tháng cuối năm 2020 khi nền kinh tế mở cửa trở lại và lệnh giãn cách xã hội được gỡ bỏ. (ABCNews, 31/7)
  • Trong thư ngày 29/7 gửi Trưởng đại diện Thương mại Mỹ Robert Lighthizer, các nghị sĩ Đảng Cộng hoà đã đề xuất một cuộc đàm phán giữa Mỹ và Đài Loan về một thỏa thuận thương mại song phương toàn diện. Các nghị sĩ cũng đề cập đến đạo luật sáng kiến bảo vệ và tăng cường đồng minh quốc tế Đài Loan đã được Thượng viện thông qua vào tháng 10/2019 và trở thành luật vào tháng 3/2020 và kêu gọi Chính quyền tiến hành các cuộc đàm phán thương mại song phương với Đài Loan với mục tiêu thiết lập một thỏa thuận thương mại tự do mang lại lợi ích kinh tế cho cả đôi bên, bảo vệ các công nhân Mỹ và mang lại lợi ích cho các nhà xuất khẩu Mỹ. (ĐSQVN tại Mỹ, 31/7)
  • Căng thẳng Mỹ-Trung Quốc tiếp tục leo thang khi ngày 31/7, Tổng thống Trump cho biết sẽ cấm nền tảng truyền thông xã hội Tik Tok của Trung Quốc hoạt động tại Mỹ, đồng thời hủy bỏ thương vụ mua nền tảng Tiktok từ công ty mẹ ByteDance có trụ sở tại Bắc Kinh của tập đoàn Microsoft. Tổng thống Trump cho biết ông có thể sử dụng các quyền lực kinh tế khẩn cấp hoặc một sắc lệnh hành pháp để chính thức cấm công ty thuộc sở hữu của Trung Quốc hoạt động tại Mỹ. Động thái của Mỹ đưa ra nhằm giải quyết mối lo ngại về an ninh quốc gia, cho rằng công ty sở hữu ứng dụng Tik Tok có thể cung cấp cho Trung Quốc những dữ liệu nhạy cảm của Mỹ được thu thập thông qua ứng dụng này. (CNN, 1/8)

2. Trung Quốc

  • Reuters nhận định kinh tế Trung Quốc đang hồi phục nhanh hơn dự kiến, đồng thời sẽ góp phần giảm bớt áp lực cho tăng trưởng kinh tế toàn cầu hậu Covid-19. Cụ thể, hoạt động sản xuất tại Trung Quốc đã mở rộng với tốc độ nhanh nhất trong gần 1 thập kỷ qua, trong lúc nhu cầu nội địa của nước này cũng được cải thiện. Chỉ số quản lý thu mua Caixin/Markit (PMI) của Trung Quốc được công bố ngày 3-8 đã tăng từ 51,2 trong tháng 6 lên 52,8 trong tháng 7. Số liệu này đánh dấu 3 tháng tăng trưởng liên tiếp của PMI Trung Quốc và cũng là mức tăng mạnh nhất kể từ tháng 1-2011. Theo OECD, Trung Quốc hiện đứng đầu danh sách 14 nền kinh tế lớn về tăng trưởng với GDP quý 2/2020 ghi nhận mức tăng trưởng 11,5% so với quý trước đó. (Reuters, OECD, 3/08)
  • Ngày 28/7, Chủ nhiệm Ban Khảo sát hộ gia đình thuộc Cục Thống kê quốc gia Trung Quốc cho biết nước này đã gần hoàn thành mục tiêu tăng gấp đôi thu nhập bình quân đầu người và dự kiến hoàn thành mục tiêu xây dựng khá giả toàn diện trong năm 2020. Theo số liệu thống kê, thu nhập khả dụng bình quân đầu người năm 2019 đạt khoảng 4.390 USD, tăng 4,4 lần so với năm 2000. Xét theo mức giá tương đương, từ năm 2011 đến 2019, thu nhập khả dụng bình quân đầu người của Trung Quốc thực chất đã tăng 96,6%, cơ bản gần hoàn thành mục tiêu tăng gấp đôi thu nhập của người dân so với năm 2010 (China People’s Daily, 28/7)
  • Viện Tài chính Quốc tế thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc vừa công bố báo cáo về việc sử dụng đồng Nhân dân tệ (NDT) trong thương mại, đầu tư và dự trữ ngoại hối toàn cầu đạt mức cao kỷ lục trong 6 tháng đầu năm 2020. Chỉ số truy vết việc sử dụng đồng NDT trên toàn cầu tăng lên mức 5%, so với mức 3,03% vào cuối năm 2019 và 0,02% trong năm 2010. Nguyên nhân của sự gia tăng này xuất phát từ việc tăng cường sử dụng đồng NDT trong các dòng trái phiếu trong nước cho các nhà đầu tư nước ngoài. Dù cần thêm thời gian để đồng NDT có thể trở thành đồng tiền toàn cầu, song thời gian qua, đồng NDT đang ngày càng được sử dụng rộng rãi trong việc định giá các công cụ tài chính trên toàn cầu, tỷ phần đồng NDT trong dự trữ ngoại tệ của các ngân hàng trung ương trên thế giới cũng tăng lên mức kỷ lục (China Daily, 27/7)

3. Châu Âu

  • EU chùn bước trong việc đánh thuế các công ty công nghệ của Mỹ. Bất chấp sự ủng hộ của Tổng thống Pháp Macron và Thủ tướng Đức Merkel, triển vọng của việc đánh thuế kỹ thuật số trên toàn Châu Âu đang nhanh chóng biến mất do sức ép từ việc đe dọa áp đặt các biện pháp trừng phạt của Mỹ. Vấn đề này đã trở nên nóng hơn khi Pháp đơn phương đưa ra mức thuế 3% nhắm vào doanh thu của các đại gia công nghệ Mỹ. Tuy nhiên, dưới áp lực của Tổng thống Trump, Pháp đã phải đẩy lùi việc đánh thuế từ tháng 4 sang tháng 12/2020. Ngoài ra, một trong các lý do hoãn đánh thuế của Pháp là để OECD có thời gian đưa ra một thỏa thuận toàn cầu. Tuy nhiên, thỏa thuận này được cho là sẽ khó đạt được vào cuối năm nay khi dịch Covid-19 đã ảnh hưởng đến lộ trình đạt được thỏa thuận. Trước đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Steven Mnuchin cũng đã yêu cầu tạm dừng các cuộc trao đổi về thỏa thuận này cho đến sau cuộc bầu cử tổng thống vào tháng 11/2020 (ĐSQVN tại Hoa Kỳ, 28/7)
  • Châu Âu chính thức bước vào suy thoái, khi số liệu mới nhất do Liên minh châu Âu (EU) công bố cho thấy, giá trị GDP của các nước khu vực đồng Euro (Eurozone) đã giảm 40,3% trong quý II/2020 so với cùng kỳ năm ngoái. Theo các chuyên gia kinh tế, nguyên nhân chính dẫn đến sự sụt giảm mạnh trên là do các biện pháp phong tỏa nghiêm ngặt áp đặt từ đầu tháng 3/2020 để ngăn chặn dịch Covid-19 lây lan, khiến hầu hết hoạt động sản xuất công nghiệp không thiết yếu bị tạm ngừng, làm ảnh hưởng đến niềm tin của người tiêu dùng và doanh nghiệp, cũng như làm chậm quá trình thương mại toàn cầu. GDP của các nền kinh tế Eurozone đã giảm 14,4% trong ba tháng đầu năm 2020, khiến kinh tế của khu vực này rơi vào suy thoái. (The Wall Street Journal, 31/7) 
  • Theo Cơ quan thống kê châu Âu (Eurostat), kinh tế khu vực đồng tiền chung Euro giảm 12,1% trong quý 2/2020, là mức giảm cao nhất từ trước tới giờ. Cụ thể, GDP của Đức (giảm) -10,1%; Italia -12.4%; Pháp -13.8% và Tây Ban Nha -18.5%. Các số liệu này trùng với thời điểm dịch Covid-19 diễn ra nghiêm trọng nhất ở khu vực châu Âu với các biện pháp giãn cách xã hội, đóng cửa nền kinh tế. Hiện rất khó dự báo kinh tế châu Âu sẽ tăng trưởng như thế nào trong thời gian tới do các biện pháp hạn chế đi lại và kinh doanh có thể được áp dụng lại khi làn sóng thứ hai của dịch có dấu hiệu bùng phát trở lại ở châu Âu (CBNC, 1/8)

4. Nhật Bản và Hàn Quốc

  • Văn phòng Nội các Nhật Bản vừa qua đã hạ dự báo về triển vọng kinh tế của nước này trong tài khóa 2020, song khẳng định GDP của nước này “sẽ sớm tăng trở lại bằng mức trước khi dịch Covid-19 bùng phát”. Trong thông báo mới nhất, Văn phòng Nội các Nhật Bản nhận định GDP thực tế của nước này có thể giảm 4,5% trong tài khóa 2020 (từ đầu tháng 4/2020 đến cuối tháng 3/2021) trong bối cảnh dịch Covid-19 đang tác động tiêu cực tới các hoạt động kinh tế (Nikkei Asian Review, 30/7)
  • Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Taro Aso ngày 31/7 mô tả sự tăng giá gần đây của đồng Yen là “quá nhanh”, báo hiệu mối lo ngại rằng một đồng nội tệ mạnh có thể gây thêm “đau đớn” cho nền kinh tế phụ thuộc xuất khẩu đã chìm trong suy thoái vì dịch Covid-19. Theo ông Aso, đồng Yen trong một thời gian khá dài đã duy trì ổn định ở quanh mức 107 Yen đổi 1 USD; Chính phủ Nhật Bản đang theo dõi chặt chẽ đồng Yen vì tính ổn định của đồng Yen rất quan trọng đối với nền kinh tế nước này. Chính phủ Nhật Bản đã thực hiện các biện pháp để hỗ trợ nhu cầu trong nước, giúp cải thiện tình hình thị trường việc làm và thu nhập hộ gia đình, qua đó giúp nền kinh tế có sự phục hồi khiêm tốn (Reuters, 31/7)
  • Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (BOK) và Cục dự trữ liên bang Mỹ (FED) đã nhất trí gia hạn 6 tháng thỏa thuận hoán đổi tiền tệ song phương, trị giá 60 tỷ USD, đến ngày 31/3/2021. Động thái này nhằm giúp giảm những bất trắc trên thị trường trong bối cảnh dịch viêm đường hô hấp cấp Covid-19 tiếp tục diễn biến phức tạp. BOK cho biết, khi cần thiết, ngân hàng này sẽ cung cấp các khoản vay bằng đồng USD cho các ngân hàng trong nước thông qua đấu thầu trên hệ thống hoán đổi tiền tệ. Trong thời gian từ tháng 3 đến tháng 5 vừa qua, BOK đã cung cấp tổng cộng 19,87 tỷ USD cho các ngân hàng thông qua thỏa thuận hoán đổi này. Theo đó, tình hình thanh khoản cải thiện và tỷ giá hối đoái cũng được ổn định nhanh chóng (Reuters, 30/7)

5. ASEAN và các nền kinh tế mới nổi

  • Thứ trưởng Bộ Nguồn nhân lực Malaysia Awang Solahudin thông báo chính phủ nước này chỉ cho phép lao động nước ngoài làm việc trong ngành xây dựng, nông nghiệp và trồng cọ. Phát biểu trong phiên họp quốc hội sáng 29/7, Thứ trưởng Wang Solahudin cho biết quyết định này nhằm đảm bảo người dân quốc gia Hồi giáo này có việc làm sau khi nền kinh tế chịu ảnh hưởng nặng nề của dịch viêm đường hô hấp cấp COVID-19 và các biện pháp kiểm soát dịch bệnh, trong đó có lệnh giới hạn đi lại (MCO) (The Rakya Post, 29/7).
  • Chính phủ Ấn Độ đang xem xét lại việc tiếp tục Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) với Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), sau khi khối này ngần ngại giải quyết những quan ngại của Ấn Độ liên quan đến điều mà New Delhi cho là bất đối xứng trong thỏa thuận đã có hiệu lực từ 10 năm qua. Theo báo Times of India ngày 1/8, Ấn Độ đang phàn nàn về tình trạng thâm hụt thương mại gia tăng với ASEAN, trong đó có nhiều hàng hóa được xem là có nguồn gốc từ Trung Quốc đi qua một số thành viên ASEAN (The Times of India, 1/8).
  • Tất cả những người nhập cảnh vào Singapore sau 23h59' ngày 10/8, kể cả công dân, thường trú nhân, người có thẻ lao động dài hạn và người đi theo sẽ phải đeo thiết bị theo dõi trong 14 ngày nếu được yêu cầu cách ly tại nhà, ngoài khu vực cách ly tập trung. Những người có lịch sử 14 ngày lưu trú tại Việt Nam, Australia, Brunei, Trung Quốc đại lục, New Zealand, Hàn Quốc và hai vùng lãnh thổ của Trung Quốc là Macau, Đài Loan, trước khi nhập cảnh vào Singapore sẽ được cách ly tại nhà. Trong khi đó, những người đến từ những nước còn lại sẽ phải cách ly tập trung và thanh toán chi phí cách ly nếu không phải là công dân Singapore (Strait Times, 3/8)

B. KINH TẾ VIỆT NAM

  • Trong báo cáo Điểm lại (báo cáo về tình hình kinh tế Việt Nam) vừa được công bố ngày 30/7, World Bank đánh giá Việt Nam là quốc gia hấp thụ tương đối tốt cú sốc kinh tế từ Covid-19. Ảnh hưởng kinh tế của đại dịch Covid-19 đến nền kinh tế Việt Nam cũng được đánh giá là ít trầm trọng hơn so với nhiều quốc gia khác. World Bank dự báo, Trong trường hợp tình hình thế giới được từng bước cải thiện, các hoạt động kinh tế sẽ phục hồi vào nửa cuối của năm 2020 khiến cho nền kinh tế sẽ đạt tăng trưởng khoảng 2,8% cho cả năm nay và 6,8% trong năm 2021, nếu tình hình trong nước và quốc tế thuận lợi. Nếu tình hình bên ngoài kém thuận lợi hơn, nền kinh tế sẽ tăng trưởng khoảng 1,5% trong năm 2020 và 4,5% trong năm 2021. (Thoibaotaichinh, 30/7)
  • Chỉ số Nhà Quản trị Mua hàng PMI ngành sản xuất của Việt Nam đã giảm xuống 47,6 điểm trong tháng 7 so với 51,1 điểm của tháng 6. Dữ liệu của tháng 7 cho thấy sản lượng ngành sản xuất giảm nhẹ sau khi có sự tăng trưởng trở lại trong tháng trước. Đại dịch Covid-19 tiếp tục ảnh hưởng đến hoạt động, khi số lượng đơn đặt hàng mới được báo cáo giảm. Cả lĩnh vực sản xuất háng hóa trung gian và hàng hóa đầu tư cơ bản đều giảm sản lượng, trong khi lĩnh vực sản xuất hàng hóa tiêu dùng có sản lượng tăng. (Thời báo ngân hàng, 4/8)
  • Tổng vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam tính đến ngày 20/7/2020 bao gồm vốn đăng ký cấp mới, vốn đăng ký điều chỉnh và giá trị góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài đạt 18,8 tỷ USD, giảm 6,9% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó có 1.620 dự án được cấp phép mới với số vốn đăng ký đạt 9,5 tỷ USD, tăng 14,4% về số vốn đăng ký so với cùng kỳ năm trước. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thực hiện 7 tháng ước tính đạt 10,1 tỷ USD, giảm 4,1%. (Tổng cục thống kê, 29/7)
  • Trong 7 tháng, số doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn là 32,7 nghìn doanh nghiệp, tăng 41,5% so với cùng kỳ năm trước; 21,8 nghìn doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể; 8,9 nghìn doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể. Doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tập trung chủ yếu ở các lĩnh vực: bán buôn, bán lẻ, sửa chữa ô tô, xe máy, công nghiệp chế biến, chế tạo, dịch vụ tư vấn thiết kế, quảng cáo; kinh doanh bất động sản; dịch vụ lưu trú và ăn uống, dịch vụ việc làm, du lịch… (Tổng cục thống kê, 29/7)

C. BÀI PHÂN TÍCH/TIN CHUYÊN SÂU

Thương mại thiếu lòng tin – Cạnh tranh Mỹ - Trung Quốc trong lĩnh vực công nghệ (Economist , 17/7)

19 năm trước, một công ty chưa có tên tuổi của Trung Quốc đã thành lập văn phòng kinh doanh đầu tiên tại châu Âu và tham gia đấu thầu xây dựng mạng lưới viễn thông tại khu vực này. Đó chính là Hoa Vy. Ngày ngay, Hoa Vy là biểu tượng cho sự trỗi dậy của các công ty công nghệ Trung Quốc và hệ thống thương mại toàn cầu. Với doanh thu khoảng 123 tỷ USD, công ty này nổi tiếng với những sản phẩm có giá thành cạnh tranh, đóng vai trò quan trọng trong mục tiêu của Trung Quốc về dẫn đầu lĩnh vực 5G trên thế giới.

Kể từ năm 2018, Mỹ đã đưa ra những "đòn" tấn công mạnh mẽ, biến Hoa Vy trở thành tâm điểm của cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung. Vừa qua, Anh cho biết nước này cấm Hoa Vy tham gia phát triển mạng 5G và tới đây, có thể sẽ có thêm các quốc gia châu Âu khác sẽ đưa ra động thái tương tự. Tuy nhiên, khác xa với những tuyên bố cứng rắn, những chiến lược của phương Tây dường như vẫn thiếu sự mạch lạc. Nếu như phương Tây và Trung Quốc vẫn muốn duy trì mối quan hệ kinh tế và tránh một cuộc khủng hoảng, thì thế giới cần sớm có một kiến trúc thương mại mới.

Giới chức an ninh của Mỹ luôn lo ngại rằng các thiết bị của Hoa Vy được thiết kế nhằm mục đích gián điệp và khiến khách hàng của công ty này phụ thuộc vào công nghệ của Trung Quốc. Tuy nhiên, hơn 170 quốc gia đã khẳng định các rủi ro vẫn nằm trong tầm kiểm soát. Anh – vốn hợp tác chặt chẽ với Mỹ trong lĩnh vực tình báo, đã thành lập một "nhóm" chuyên gia về mạng xã hội để theo dõi Hoa Vy từ năm 2010, sau đó đưa ra quyết định giới hạn phạm vi sử dụng thiết bị Hoa Vy trong những phần ít nhạy cảm của hệ thống. Các quốc gia khác cũng triển khai cách tiếp cận tương tự. Cách tiếp cận này đã đưa ra một giải pháp cân bằng giữa lựa chọn việc tránh phụ thuộc vào công nghệ của Trung Quốc và đối đầu theo kiểu chiến tranh lạnh.

Tuy nhiên, giải pháp trên đã không thể được duy trì. Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thúc giục các nước tẩy chay Hoa Vy và tăng cường áp dụng lệnh cấm đơn phương đối với các nhà cung ứng của Hoa Vy; không cho phép công ty này mua bán linh kiện sản xuất ở nước ngoài có sử dụng công nghệ của Mỹ. Trước sức ép buộc phải lựa chọn giữa việc duy trì mối quan hệ đồng minh và Hoa Vy, Anh đã phải đưa ra quyết định rõ ràng.

Hơn nữa, sẽ là điều hết sức rủi ro khi tiếp tục làm ăn với một công ty mà Mỹ coi là mối đe dọa. Hoa Vy đã không thể trấn an các chuyên gia an ninh mạng của Anh, trong khi ngày càng có nhiều ý kiến than phiền về khả năng giám sát các phần mềm của Hoa Vy. Chi phí trực tiếp của việc loại bỏ Hoa Vy khỏi hệ thống mạng của châu Âu là ở mức chấp nhận được (ước tính, trung bình mỗi hóa đơn điện thoại tại châu Âu sẽ tăng chưa đến 1% trong khoảng 20 năm tới). Ericsson và Nokia là 2 nhà cung ứng phương Tây có thể tích cực sản xuất và sự cạnh tranh mới có thể diễn ra khi các hệ thống mạng dần phụ thuộc nhiều hơn vào phần mềm và các tiêu chuẩn mở.

Tuy nhiên, gánh nặng thực sự lại không liên quan đến các thiết mà "bén rễ" từ sự suy tàn của hệ thống thương mại toàn cầu. Sẽ có thêm nhiều quốc gia có thể tẩy chay Hoa Vy. Tuy nhiên, Hoa Vy vẫn được sử dụng ở nhiều quốc gia mới nổi, điều này làm đẩy nhanh sự phân tách trong lĩnh vực công nghệ. Thương mại vận hành dựa trên những quy tắc chung, tuy nhiên quyết định của Anh về việc cấm Hoa Vy lại xuất phát từ sức ép vận động hành lang.

Nếu vấn đề chỉ là các thiết bị được sản xuất ở Trung Quốc, thì ngay cả các công ty như Ericsson và Nokia cũng gặp phải vấn đề tương tự. Còn nếu vấn đề nằm ở việc các công ty Trung Quốc xây dựng các các hệ thống kết nối thiết bị (như ở trường hợp này là 5G, robot và máy móc), thì lập luận tương tự có thể được áp dụng trong một nền kinh tế số hóa toàn cầu. Ví dụ, ô tô của Đức và điện thoại Apple bán tại Trung Quốc được lắp ráp thêm phần mềm, dữ liệu và cảm biến (do phương Tây sản xuất),  vậy Trung Quốc có quyền cấm những sản phẩm này hay không?

Điều này làm gia tăng căng thẳng trong một thế giới mà dường như đang không tuân thủ theo bất kỳ luật lệ nào. Thuế quan trung bình của thương mại Mỹ-Trung là 20%. Đầu tư trực tiếp từ Trung Quốc vào châu Âu đã giảm gần 69% so với mức đỉnh năm 2016, theo số liệu của công ty nghiên cứu Rhodium. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp khác cũng đang trong tình trạng gây tranh cãi. Ví dụ, TikTok đã bị cấm hoạt động ở Ấn Độ và có thể là cả ở Mỹ. Tổng thống Mỹ có thể sẽ loại bỏ cơ chế đặc biệt đối với ngân hàng HSBC. Một số ngân hàng của Trung Quốc cũng đứng trước nguy cơ không được giao dịch bằng đồng USD.

Lập luận cho lệnh cấm đối với Hoa Vy là một phần trong chính sách ngăn chặn và phân tách khỏi Trung Quốc của Mỹ. Tuy nhiên,  sẽ không hiệu quả nếu lệnh cấm vận được áp dụng trong toàn bộ mối quan hệ của nền kinh tế. Trung Quốc hiện chiếm tới 13% hoạt động xuất khẩu toàn cầu, 18% vốn hóa thị trường thế giới và là nền kinh tế hàng đầu tại khu vực châu Á.

Thay vào đó, cần có một quy chế thương mại mới là để thừa nhận sự hiện diện của Trung Quốc. Nhưng điều này lại không hề dễ dàng. WTO đã từng thất bại trong phát triển nền kinh tế số. WTO cũng đã thiếu sự chuẩn bị để ứng phó với nỗ lực của Trung Quốc nhằm gia tăng ảnh hưởng của nhà nước đối với các công ty tư nhân. Mất kiên nhẫn với WTO, Chính quyền Trump đã nỗ lực buộc Trung Quốc phải tự do hóa kinh tế và cắt giảm trợ cấp, thông qua đe dọa áp đặt thuế quan và các lệnh cấm vận. Tuy nhiên, các chính sách này vẫn chưa phát huy tác dụng.

Vậy, câu hỏi đặt ra là cấu trúc thương mại nên vận hành như thế nào trong thời điểm các quốc gia thiếu lòng tin vào nhau như hiện nay? Mục tiêu nên là bảo đảm sự nhất quán trong quan hệ thương mại và các mục tiêu an ninh chiến lược của cả hai bên. Điều đó đồng nghĩa là các bên cần ngăn ngừa, tránh "điểm nóng", ví dụ như công nghệ - lĩnh vực vốn gây ra nhiều căng thẳng, song chỉ chiếm phần khiêm tốn trong thương mại ( chỉ chiếm 1/3 xuất khẩu của các nước phương Tây sang thị trường trung Quốc). Thay vào đó, các biện pháp nên tập trung thúc đẩy thương mại trong các lĩnh vực khác, vốn ít gây tranh cãi hơn.

Bên cạnh đó, các công ty Trung Quốc hoạt động tại phương Tây cũng cần phải tuân thủ các quy tắc về quản trị mở, gồm các tiêu chuẩn về cổ đông địa phương, tuyển dụng giám đốc và quản lý là người nước ngoài với quyền điều hành, cùng với đó là sự minh bạch, độc lập khỏi sự can thiệp của Chính phủ Trung Quốc. Yêu cầu này không hề khó thực hiện, thực tế các công ty đa quốc gia như Unilever đã và đang thực hiện thành công trong nhiều thập kỷ qua. TikTok trong trường hợp này có thể là công ty “tiên phong" áp dụng.

Tóm lại, phương Tây không thể hoàn toàn tách rời khỏi Trung Quốc. Họ không thể thay đổi hoàn toàn Trung Quốc hay phớt lờ Trung Quốc. Tuy nhiên nếu các bên tăng cường hợp tác, có lẽ sẽ có giải pháp phù hợp cho các nước phương Tây trong xử lý vấn đề “mất lòng tin” với Trung Quốc./.

 Trích Bản tin Ngoại giao kinh tế - Vụ tổng hợp kinh tế